Bazylika św. Ludwika Króla
i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Klasztor Franciszkanów (OFM)

data nadania tytułu bazyliki mniejszej 
12 grudnia 1974 roku 

Archidiecezja Katowicka

Szybki rozwój górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku w II połowie XIX w. spowodował zwiększenie zapotrzebowania na siłę roboczą w tym okręgu. Franciszkanie z Góry Świętej Anny często przybywali na teren rozwijającego się Górnego Śląska, jego wschodniej części. W końcu sprowadzono ich na stałe na teren Panewnik. Od razu zakupiono większą ilość gruntu, jakby z myślą o przyszłym rozwoju placówki. Na początku grudnia 1902 roku pierwsi bracia – Tacjan Hante i Ubald Miera – zajęli tymczasowe lokum: jednopiętrowy dom w Starych Panewnikach, który z pomocą mieszkańców zaadaptowali na klasztor. Urządzili też kaplicę mogącą pomieścić 300 osób. Uroczyste wprowadzenie zakonników do klasztoru nastąpiło 22 grudnia 1902 roku.
Władze pruskie zwlekały z wydaniem pozwolenia na budowę kościoła i klasztoru, obawiając się, że franciszkanie będą działać na rzecz polskości Śląska. Na początek więc, wybudowano grotę na wzór lourdzkiej (na co rząd pruski wydawał zgodę), poświęcono ją w sierpniu 1905 roku. Wkrótce skończyły się stawiane przez rząd pruski trudności co do budowy kościoła i klasztoru, i w 1906 r. rozpoczęto budowlę. Wspaniała sylwetka kościoła w stylu neoromańskim stanęła już w 1907 r. Na szczycie wieńczącej świątynię kopuły umieszczono miedziany posąg św. Franciszka. We wrześniu 1907 r. zakonnicy przenieśli się do nowego klasztoru, a w niespełna rok później, 19 lipca 1908 r., książe – biskup wrocławski Jerzy kardynał Kopp dokonał uroczystej konsekracji kościoła w obecności około stu tysięcy wiernych.
Z latami Panewniki przeistaczały się w wielki ośrodek życia religijnego. Ojciec gwardian Wilhelm Rogosz sprowadził do Panewnik w 1913 r. relikwie św. Męczenników – biskupów Romana i Ptolemeusza oraz towarzyszy. Od tej pory przy kościele można było zakładać bractwa religijne i organizować pielgrzymki. Naprzeciwko klasztoru utworzono cmentarz gminny.
Franciszkanie, kultywując tradycję swojego zakonu, każdego roku w grudniu, przypuszczalnie od r. 1908, ustawiali stajenkę bożonarodzeniową. Adoracja przy żłóbku ściągała zawsze do kościoła w Panewnikach tłumy wiernych. W okresie świąt stajenka betlejemska co roku gromadzi w każdą sobotę i niedzielę wiernych diecezji katowickiej według różnych stanów, m.in.: kobiety, mężczyzn i dzieci, chóry kościelne, młodzież i chorych.
W czasie pierwszej wojny światowej klasztor nie mógł normalnie funkcjonować. Poległo wtedy czterech franciszkańskich duszpasterzy polowych, ponadto odnotowano wiele innych strat. Po wojnie nastał okres powstań i niepokojów. Sytuacja klasztoru ustabilizowała się dopiero około roku 1920.
Franciszkanie jako propagatorzy kultu męki Pańskiej wznosili stacje drogi krzyżowej na terenie sąsiadującym za klasztorem i grotą lourdzką. Z początku kalwarię tworzyły umieszczone na drewnianych słupach obrazy stacyjne wraz z przywiezionymi z Jerozolimy przez o. Władysława Schneidera cząstkami ziemi świętej. W r. 1937 rozpoczęto budowę kaplic panewnickiej kalwarii. Większość z nich ukończono przed wybuchem II wojny światowej.
W związku z nadaniem kościołowi w roku 1954 tytułu Wniebowzięcia NMP i zaliczeniem zespołu sakralnego w Panewnikach do sanktuariów maryjnych, postanowiono zbudować wokół klasztoru 15 kaplic różańcowych: części Radosnej ukończono w 1957 roku, Bolesnej – w roku 1959, a Chwalebnej – w 1963 roku.
Budowla bazyliki, podobnie jak i całego zespołu klasztornego, nawiązuje do stylu romańskiego. Zewnętrzne ściany budynku wykonane są z cegły klinkierowej o surowej fakturze. Koncepcja autorska br. Fromma zakładała kamienne ozdoby rzeźbiarskie, jak portale, kolumny portyków i kolumienki okiennych biforiów. Ceglane kształtki tworzą w różnych miejscach fryzy arkadowe oraz gzymsy. Nawa środkowa, transept oraz prezbiterium nakryte są dwuspadowymi dachami z lukarnami. Absyda prezbiterium i absydy boczne okrywają dachy półstożkowe. Kopułę główną przykrywa ośmiopołaciowy dach namiotowy z lukarnami. Nawy i obejście od strony wschodniej przykryte zostały dachami pulpitowymi. Kruchty oraz krużganki nakrywają dwuspadowe dachy poprzeczne. Dachy wież w przedniej części bazyliki stanowią układy ukośnie opadających czterech romboidalnych połaci. Fasada ma wysokość 28 m. W jej dolnej części znajduje się trójdzielny portyk. Jego sklepienie wspiera się na kolumnach z piaskowca. Portyk dekorowany jest fryzem z blend arkadowych. W niszy w arkadzie środkowej umieszczona została figura św. Floriana. Boczne drzwi do bazyliki znajdujące się pod wieżami w fasadzie ozdabiają arkadowe portale. W centralnej części fasady znajduje się rozeta witrażowa o średnicy 7 m, ograniczona z czterech stron fryzem z kształtek ceramicznych o czterolistnym motywie. W narożnikach znajdują się koliste blendy. Na szczycie fasady umieszczono figurę Matki Bożej, a nad nią krzyż. Po bokach fasady wznoszą się sześciokondygnacyjne wieże o wysokości 48 m. Szczytowe kondygnacje są ostro ścięte w górę i pokryte dachem. W 1913 roku w wieżach zamontowano zegary. W wieżach wisi pięć dzwonów, szósty dzwon znajduje się w wieżyczce na sygnaturkę nad prezbiterium. Dachy panewnickiej bazyliki pokryte są blachą miedzianą. Wnętrze bazyliki ma trójdzielny korpus nawowy, transept i dwuczęściowe prezbiterium. Bazylika ma długość 76 m. Jej wewnętrzna szerokość wynosi 22,5 m. Nawa środkowa ma wysokość 17,5 m, nawy boczne 7 m. Sklepienie krzyżowo-żebrowe z gurtami opiera się na systemie filarów i kolumn. Konsole głowic filarów ozdabiają anielskie głowy. Po obu stronach nawy środkowej w galerii blend arkadowych umieszczono w 1963 roku malowidła autorstwa Norberta Paprotnego ze scenami z życia św. Franciszka z Asyżu. W nawie głównej i transepcie zawieszone są stacje drogi krzyżowej, wykonane przez firmy niemieckie w Trewirze i Gladbach. Po lewej stronie nawy głównej znajduje się ambona, po prawej rzeźba przedstawiająca św. Ludwika Króla – pierwszego patrona panewnickiej świątyni.

Katowice_Panewniki_BT_66.jpg
Katowice_Panewniki_BT_72.jpg
Katowice_Panewniki_BT_56.jpg
Katowice_Panewniki_BT_58.jpg
Katowice_Panewniki_BT_61.jpg
Katowice_Panewniki_BT_62.jpg
Katowice_Panewniki_BT_64.jpg
Katowice_Panewniki_BT_65.jpg
Katowice_Panewniki_BT_63.jpg
Katowice_Panewniki_05.jpg
Katowice_Panewniki_24.jpg
Katowice_Panewniki_25.jpg
Katowice_Panewniki_BT_23.jpg
Katowice_Panewniki_35.jpg
Katowice_Panewniki_45.jpg
Katowice_Panewniki_BT_26.jpg
Katowice_Panewniki_30.jpg
Katowice_Panewniki_16.jpg
Katowice_Panewniki_19.jpg
Katowice_Panewniki_32.jpg
Katowice_Panewniki_10.jpg
Katowice_Panewniki_BT_16.jpg
Katowice_Panewniki_33.jpg
Katowice_Panewniki_43.jpg
Katowice_Panewniki_15.jpg
Katowice_Panewniki_20.jpg
Katowice_Panewniki_BT_31.jpg
Katowice_Panewniki_09.jpg
Katowice_Panewniki_13.jpg
Katowice_Panewniki_48.jpg
SZOPKA BOŻONADZENIOWA
Szopka w bazylice parafii św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jest jedną z najbardziej znanych nie tylko na Śląsku, ale także w Polsce. Stajenka budowana jest z bali i desek jodłowych. Wewnątrz rozstawiane są figury z gipsu, drewna i masy żywicznej. Najstarsze wykonane zostały w drugiej połowie XIX wieku (pastuszek z barankiem i kobieta z dzbanem z drewna lipowego). Figury Maryi i Józefa mają po 95 cm. Figurka Dzieciątka Jezus, długości 44 cm, sprowadzona została staraniem o. Damiana Szojdy OFM w 1981 roku z Betlejem. Wszystkich figur, które nie są wystawiane każdego roku, jest około 120. To wszystko sprawia, że szopka w Katowicach-Panewnikach jest jedną z największych w Europie, Co roku wymiary szopki ulegają zmianie. Początki budowy szopki sięgają roku 1908, wtedy, po konsekracji bazyliki przez kardynała Georga Koppa, zakonnicy przygotowali pierwszą skromną stajenkę. W zapisach kronikarskich klasztoru panewnickiego znajdują się notatki dotyczące budowy żłóbka w 1913. Pracom przewodniczył mistrz stolarski br. Ubald Miera OFM. Pierwsze panewnickie żłóbki wznoszone były w miejscu, w którym dzisiaj znajduje się kaplica św. Antoniego Padewskiego (prawa strona transeptu). Po 1927, gdy wybudowano ołtarz św. Antoniego, stajenkę zaczęto przygotowywać po przeciwległej stronie, w absydzie dzisiejszej kaplicy św. Franciszka z Asyżu (lewa strona transeptu). W 1926 dodano tło przedstawiające Jerozolimę, zaś w 1933 scenerię gwieździstego nieba. Pierwszy raz wybudowano stajenkę w centralnej części bazyliki nad ołtarzem głównym po II wojnie światowej w 1949. W latach powojennych znacznie rozbudowano szopkę, ubogacając ją w coraz to nowe elementy architektoniczne (młyny, studnie, domy), dbając jednocześnie o to, by każdego roku misterium betlejemskie zostało przedstawione w różniący się od poprzednich sposób. Pod koniec lat 90. XX wieku w szopce zaczęto coraz częściej umieszczać wypchane zwierzęta. Obok figur i konstrukcji drewnianych budowniczowie wstawiają na metalowy podest podtrzymujący przedstawienie betlejemskiej sceny naturalne choinki i rośliny domowe w doniczkach, m.in. jukki, araukarie i palmy. Najnowszą tradycją panewnickiej szopki jest przedstawianie na dobudowywanych po 2005 roku w sklepieniach kaplic świętych Ptolemeusza i Romana oraz Matki Bożej Częstochowskiej podestach scen z historii franciszkanów i innych odnoszących się do haseł roku duszpasterskiego Kościoła katolickiego w Polsce. Ten swego rodzaju bożonarodzeniowy tryptyk, w którego skład wchodzą sceny boczne i sama stajenka w głównym ołtarzu bazyliki, ma szerokość 22,5 m. 
Katowice_Panewniki_BT_28.jpg
Katowice_Panewniki_BT_11.jpg
Katowice_Panewniki_BT_02.jpg
Katowice_Panewniki_BT_13.jpg
Katowice_Panewniki_BT_12.jpg
Katowice_Panewniki_BT_07.jpg
Katowice_Panewniki_BT_08.jpg
Katowice_Panewniki_BT_05.jpg
Katowice_Panewniki_BT_19.jpg
Katowice_Panewniki_BT_17.jpg
Katowice_Panewniki_BT_18.jpg Katowice_Panewniki_BT_20.jpg